CHUYÊN ĐỀ
ĐƯA ỨNG DỤNG AI (TRÍ TUỆ NHÂN TẠO) KẾT HỢP CÁC THIẾT BỊ
TRỰC QUAN HỖ TRỢ TIẾT DẠY TIN HỌC
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾT DẠY, PHÁT HUY TÍNH CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH.
I.
LÝ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ
Giáo dục tin học đóng vai trò chủ
đạo trong việc chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm, tiếp nhận, mở rộng tri
thức và sáng tạo trong thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ tư và toàn cầu
hoá. Tin học có ảnh hưởng lớn đến cách sống, cách suy nghĩ và hành động của con
người, là công cụ hiệu quả hỗ trợ biến việc học thành tự học suốt đời.
Chương trình môn Tin học được thiết kế dựa
trên các 5 yêu cầu năng lực: (NLa) Năng lực sử dụng và
quản lí các phương tiện, công cụ và các hệ thống tự động hoá của công nghệ
thông tin và truyền thông; (NLb)
Năng lực hiểu biết và ứng xử phù hợp chuẩn mực đạo đức, văn hoá và pháp luật
trong xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức; (NLc) Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của
công nghệ kĩ thuật số; (NLd) Năng
lực học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông; (NLe) Năng lực giao
tiếp, hoà nhập, hợp tác phù hợp với thời đại thông tin và nền kinh tế tri
thức.
Do vậy môn Tin học giúp học sinh thích ứng
và hoà nhập được với xã hội hiện đại, hình thành và phát triển cho học sinh 5
năng lực tin học để học tập, làm việc và nâng cao chất lượng cuộc sống, đóng
góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Căn cứ Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT về
việc ban hành Chương trình giáo dục phổ thông thì môn tin học cấp THCS bắt đầu
trở thành môn học bắt buộc từ năm học 2021-2022 đối với lớp 6, năm học
2022-2023 đối với lớp 7, năm học 2023-2024 đối với lớp 8, năm học 2024-2025 đối
với lớp 9.
Như vậy đến nay, môn tin học chỉ mới
đưa vào cấp THCS được 02 năm đối với lớp 6, năm đầu tiên đối với lớp 7. Với
quãng thời gian trên, quả thật giáo viên và học sinh gặp không ít khó khăn. Học
sinh thì bỡ ngỡ với môn học mới, có nhiều phần kiến thức liên quan đến các môn
học khác như Toán, Lý, Công nghệ,… không những thế xuyên suốt cả cấp học thuộc
CHỦ ĐỀ F, học sinh được trang bị kiến thức liên quan đến thuật toán, đến lập
trình, đây là phần kiến thức khó đối với học sinh, đa số các em cảm nhận phần
kiến thức này quá khô khan, khó lĩnh hội và vận dụng chúng. Giáo viên
còn lúng
túng trong việc lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với đặc thù bộ môn, lựa
chọn phương pháp thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh? làm sao phát
huy hết các phẩm chất và năng lực của học sinh? Làm sao để tiết dạy và học hiệu
quả?
Đứng trước khó khăn và trăn trở nêu
trên, từ kiến thức trong các đợt tập huấn Chương trình giáo dục phổ thông
2018,
các đợt tập huấn chuyên môn, các buổi sinh hoạt chuyên môn tổ, nhóm cũng như
trao đổi, học hỏi từ đồng nghiệp và các tiết giảng dạy trực tiếp, bản thân tôi
đã mạnh dạng “Đưa ứng dụng AI (Trí tuệ nhân tạo) kết hợp các thiết bị trực quan hỗ
trợ tiết dạy Tin học nhằm nâng cao hiệu quả tiết dạy, phát huy tính chủ động,
sáng tạo của học sinh”. Đó cũng chính là chuyên đề tôi xin phép được
chia sẻ trong buổi sinh hoạt chuyên môn của Tổ ngày hôm nay.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
-
Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
của chuyên đề.
-
Đề ra biện pháp và việc dạy tin học trong bậc
THCS
III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
-
Môn tin học THCS đặc biệt Chủ đề F
-
Học sinh khối 6, 7,8 trường THCS Nguyễn
Trung Trực
IV. Phương pháp nghiên cứu:
- Thực hiện chuyên đề
vào các tiết dạy.
-
Phỏng vấn học sinh khối 6, 7,8
-
Kiểm tra, đánh giá sau mỗi tiết áp dụng chuyên
đề so với các tiết không áp dụng chuyên đề.
-
Sinh hoạt chuyên môn nhóm sau mỗi tiết áp dụng
chuyên đề
V.
NỘI DUNG
1/
Thực trạng khi thực hiện chuyên đề
Khi thực hiện chuyên đề tại trường
THCS Nguyễn Trung Trực, bản thân có rất nhiều thuận lợi tuy nhiên cũng gặp một
số khó khăn:
a/
Thuận lợi:
-
Được sự quan tâm, tạo điều kiện từ Ban giám hiệu nhà trường,
tổ trưởng chuyên môn cũng như đồng nghiệp trong tổ.
-
Nhà trường có phòng máy hiện đại, phòng học khang trang.
-
Đa số Học sinh yêu thích môn học.
-
Giáo viên dày dạn kinh nghiệm trong giảng dạy và kiến thức
chuyên môn vững vàng.
b/
Khó khăn
+Cơ sở vật chất:
-
Khi học lý thuyết, một số phòng học chưa có thiết bị trình
chiếu nên giáo viên chưa minh họa trực quan được.
+ Đối với học sinh: Đây là môn học mới nên có nhiều bỡ ngỡ, mặt khác
một số học sinh, gia đình chưa có máy tính hoặc chưa được tiếp cận với máy tính.
+ Đối với giáo viên: Việc lựa
chọn phương pháp dạy học sao cho phù hợp
để phát huy được tính chủ động, sáng tạo, phát huy được khả năng làm việc nhóm,
khả năng tự học của học sinh.
+ Đối với nội dung chương trình: (NLd) Năng lực học tập, tự học với sự hỗ trợ của
các hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (Trong chương trình
tin học thuộc chủ đề F Giải quyết vấn đề
với sự trợ giúp của máy tính), theo tôi đây là phần kiến thức khó đối với
học sinh. Bởi nội dung kiến thức liên
quan đến lập trình, đến thuật toán.
2.Phương pháp
Trong thập kỉ qua, theo nhiều cách khác nhau AI dần trở nên phổ
biến ở khắp mọi nơi trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Từ các cảm biến đến
những chiếc xe tự lái AI đã đem lại những thay đổi đáng kinh ngạc. Không chỉ là
những ứng dụng trong các lĩnh vực ngân hàng tài chính, y tế, kinh doanh mà AI còn
thể hiện vai trò quan trọng của mình trong lĩnh vực giáo dục. Có thể nói giáo
dục là lĩnh vực luôn được ưu tiên hàng đầu ở mỗi quốc gia.
Trong tương lai gần,
có thể chưa có sự xuất hiện của robot hình người đóng vai trò như một giáo viên
đứng trên bục giảng nhưng thực sự đã có nhiều dự án là các tác phẩm sử dụng
“trí thông minh của máy móc” để giúp giáo viên và học sinh có những trải nghiệm
học tập tốt hơn.
Trí tuệ nhân tạo đã thay đổi vai trò của giáo viên. Trước đây,
với mô hình giáo dục truyền thống, giáo viên là người truyền đạt kiến thức, dẫn
dắt, định hướng cho các em học sinh. Còn ngày nay, khi trí tuệ nhân tạo AI hiện
hữu, thâm nhập vào cuộc sống, đặc biệt đối với giáo dục, nó đã làm cho mô hình
giảng dạy cũng thay đổi.
Chắc hẳn khi nghe đến trí tuệ nhân tạo trong giáo dục nhiều
người sẽ nghĩ rằng đó là những thành tựu mang tầm vĩ mô, khổng lồ và con người
không dễ tiếp cận.
Tuy nhiên những ứng dụng
của trí tuệ nhân tạo trong giáo dục luôn được thiết kế để có thể sử dụng
một cách dễ dàng, nhất là đối với các em học sinh. Các sản phẩm trí tuệ nhân
tạo có thể tùy biến khó hay dễ, đơn giản hay phức tạp tùy thuộc vào khả năng
tiếp nhận của các đối tượng hướng đến.
Một số ứng dụng AI dễ tiếp cận hỗ trợ công tác giảng dạy như:
+Tự động hóa các hoạt động giáo dục
Trước đây, việc chấm
điểm phần luyện tập ở mỗi phần, cuối bài hay phần vận dụng hoặc bài tập về nhà
dạng trắc nghiệm, điền khuyết,… có thể là công việc thật nhàm chán. Việc chấm
điểm lấy đi một khoảng thời gian đáng kể trong khi thời gian đó có thể được sử
dụng để trao đổi với học sinh, chuẩn bị trang bị lớp học hay các công việc khác
phục vụ thiết yếu cho học tập. Thì bây giờ, với sự hỗ trợ của AI (Ứng dụng Form
của google, của Microsoft,… ) giúp việc chấm điểm trở nên nhanh chóng, học sinh
thấy ngay kết quả và cập nhật được phần kiến thức bị hỏng, giáo viên dễ dàng
nắm bắt được tình hình học tập của học sinh qua việc thống kê từ đó để điều
chỉnh kịp thời việc tổ chức hoạt động dạy học.
+AI thay đổi vai trò của giáo viên.
AI có thể đảm nhận các
nhiệm vụ như chấm điểm, giúp học sinh học tập. Hệ thống AI có thể được lập
trình để cung cấp các kiến thức chuyên môn, là nơi để học sinh đặt câu hỏi và
tìm kiếm thông tin. Giáo viên sẽ có vai trò của người hỗ trợ khi học sinh gặp
khó khăn, cung cấp sự tương tác giữa Thầy và trò. Ví dụ như chức năng Padlet
của google, chat của netopschool,…
+ AI có thể thay đổi nơi học sinh học, người dạy và cách học.
Sử dụng AI, phần mềm và sự hỗ trợ, học sinh có thể học ở mọi nơi
trên thế giới tại bất kì thời điểm nào. Ví dụ nhữ ứng dụng Ms.Team, Zoom,
Classin, LMS,...
Song song với việc đưa ứng dụng AI phục vụ cho việc dạy và học
thì việc kết hợp sử dụng các thiết bị thu và phát các sản phẩm học tập của học
sinh một cách trực quan cũng không thể thiếu, nó giúp cho tiết học sinh động
hơn, học sinh dễ nắm bắt thông tin cũng như ghi nhớ kiến thức lâu hơn.
Một số thiết bị hỗ trợ dạy học trực quan
-
Máy chiếu,
-
Camera giúp nhận và gửi thông tin các sản phẩm
của học sinh
3. Biện pháp tiến hành
a/ Đưa ứng dụng AI hỗ
trợ trong tiết dạy
-
Sử dụng ứng dụng Padlet của google và các
thiết bị trình chiếu: Ghi nhận và thống kê các kết quả phản hồi từ học sinh qua
các câu hỏi nêu vấn đề, kết quả bài tập, kết quả sản phẩm học tập và các ý kiến
thắc mắc của học sinh * Vd minh họa:
Hiện thị Sản phẩm của
học trò trên ứng dụng Padlet
Thảo luận và trả lời
trên Padlet
-
Sử dụng Form của Google/ Ms Microsoft: Tạo các
bài kiểm tra trắc nghiệm để củng cố các phần kiến thức, luyện tập và vận dụng
*Ví dụ Minh họa: Bài
tập vận dụng sử dụng Form của google
Lập trình câu hỏi trắc
nghiệm cho phần luyện tập
b/Sử dụng các thiết bị thu và phát trực quan
hỗ trợ trong tiết dạy
-
Máy chiếu, camera: trình chiếu kết quả thảo
luận nhóm, kết quả sản phẩm học tập của học sinh.
-
Sử dụng Ngôn ngữ lập trình viết code dựa trên
thuật toán để học sinh hiểu một cách sâu sắc về thuật toán.
Ví dụ minh họa
Trình chiếu sơ đồ khối
thuật toán (Nâng cao)
Trình chiếu chạy thử
thuật toán
Thuật toán tìm kiếm
tuần tự theo ngôn ngữ tự nhiên
Ví dụ minh họa viết
code cho thuật toán uses crt; var i,n,x: Integer;
A: array[1..100] of integer;
begin clrscr;
writeln('TIM KIEM TUAN
TU');
write('Nhap tong so
phan tu trong day: '); readln(n); write('Nhap day so: '); for i:=1 to n do begin read(A[i]); end;
write('Nhap so can
tim: '); readln(x); for i:=1 to n do
begin if(x=A[i]) then Begin
write(x, ' o vi tri thu ', i, '
trong day ');
readln; exit; end ; end;
write(x, ' Khong co
trong day '); readln;
end.
4.Phương tiện
Phòng máy; Máy chiếu; Camera; Internet
5. Bài giảng thực nghiệm
Chủ đề F
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
VỚI SỰ TRỢ GIÚP CỦA MÁY TÍNH
MỘT SỐ THUẬT TOÁN SẮP XẾP VÀ TÌM KIẾM CƠ BẢN
BÀI 1: TÌM KIẾM TUẦN
TỰ
III. Kết luận:
Trên đây là một số biện pháp mà tôi đã áp dụng vào dạy tin học khối 6,7,8. tuy nhiên còn nhiều yếu tố khách quan và chủ quan và vẫn còn nhiều mặt
hạn chế. Rất mong được sự đóng góp ý kiến từ chuyên môn, từ tổ trưởng và đồng
nghiệp trong tổ để chuyên đề của tôi có hiệu quả hơn. Xin chân thành cảm ơn!